Bioasekuracja ASF – zapobieganie afrykańskiemu pomorowi świń przez czyszczenie
Afrykański pomór świń (ASF) występuje w Polsce od 2014 roku. Choroba dotyka świnie domowe i dziki. Wirus może trafić do gospodarstwa m.in. wraz ze skażonymi pojazdami, sprzętem, odzieżą, obuwiem czy paszą. Sprawdź, jak zaplanować ochronę stada i przeprowadzić mycie oraz dezynfekcję chlewni
Zwalczanie ASF - zapobieganie przez czyszczenie
Afrykański pomór świń (ASF) to poważna infekcja wirusowa, która atakuje dzikie i hodowlane świnie oraz może być dla nich śmiertelna. Do rozprzestrzeniania się wirusa mogą przyczyniać się m.in. niewłaściwie zabezpieczone skażone odpady żywnościowe. Skuteczne zapobieganie ASF obejmuje higienę fermy, zabezpieczenie budynków oraz kontrolę ruchu osób i pojazdów. Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby, należy podjąć następujące kroki:
Krok 1: Zastosowanie środków zapobiegawczych w związku z zagrożeniem
Co do zasady koniecznością jest ścisłe przestrzeganie wytycznych Unii Europejskiej dotyczących bezpieczeństwa biologicznego. Działając w ścisłej współpracy z miejscowym lekarzem weterynarii, należy ustalić, jak zablokować możliwe drogi przenoszenia wirusa w gospodarstwie.
Do takich dróg należą kontakty z ludźmi, paszą, skażonymi środkami spożywczymi, odpadami żywnościowymi i poubojowymi, a nawet z odzieżą. Niebezpieczeństwo niesie również kontakt z gnojem (obornikiem) i gnojówką, maszynami rolniczymi (np. ciągniki, ładowarki, przyczepy, rozrzutniki) lub pojazdami (np. do transportu zwierząt, paszy i zaopatrzenia).
Patrz też m.in.
Higiena pasz (WE 183/2005)
Higiena środków spożywczych (WE 852/2004)
Bezpieczeństwo środków spożywczych (WE 178/2002)
Prawo o zdrowiu zwierząt (WE 2016/429)
W praktyce oznacza to zweryfikowanie organizacji gospodarstwa hodowlanego, tak aby w sposób ciągły zapewniać odpowiednie ograniczenie dostępu do chlewni, zaplanować i utrzymywać w dobrym stanie drogi dojazdu i wyjazdu, utrzymywać właściwie zadbane ogrodzenie zabezpieczające przed dzikami oraz zagwarantować prawidłowe przechowywanie pasz.
Krok 2: Sprawdzenie stanu higieny
Ponadto należy we własnym zakresie sprawdzać stan higieny i w razie konieczności wyczyścić chlew (chlewy) i związane z nimi pomieszczenia, a przy tym powinno się zadbać o dokładne oddzielenie przestrzeni czystej od brudnej.
Podział obszarów na część brudną (roboczą) i czystą (socjalną) wiąże się z zasadami zmiany odzieży i obuwia, higieną rąk oraz konsekwentnym czyszczeniem obu stref. Tam, gdzie przewidują to procedury, stosuje się również natryski. Zachowujemy zasadę kolejności „czyste przed brudnym”. W części socjalnej można wykorzystać odkurzacze wielofunkcyjne (Kärcher NT) zbierające zabrudzenia suche i mokre oraz parownice (Kärcher SGV lub SG). Użycie maszyn czyszczących pozwala zwiększyć efektywność czyszczenia ścian, posadzek, powierzchni mokrych, a także takich przedmiotów jak szafki pracownicze na odzież i buty oraz skraca czas potrzebny na utrzymanie czystości.
Krok 3: Czyszczenie chlewu
Przed rozpoczęciem prac wyprowadź świnie z pomieszczenia. Następnie wykonaj kolejne czynności. Oto dezynfekcja chlewni krok po kroku:
- Zwalczanie much. Jeżeli jest potrzebna dezynsekcja, należy przeprowadzić ją zgodnie z zaleceniami dla zastosowanego preparatu.
- Zgrubne czyszczenie na sucho (usunięcie zanieczyszczeń luźnych). Usuń obornik, ściółkę oraz resztki paszy.
- Zmiękczanie zabrudzeń. Zwilż osady i w razie potrzeby użyj detergentu.
- Czyszczenie wnętrza pod wysokim ciśnieniem. Umyj posadzki i ściany. Woda o temperaturze np. 60°C ułatwia usuwanie tłuszczu, ale nie zastępuje dezynfekcji.
- Czyszczenie poideł i podajników pasz. Usuń osady i spłucz detergent zgodnie z instrukcją.
- Pozostawienie chlewu do całkowitego wyschnięcia. Sprawdź wymagania etykiety środka biobójczego dotyczące wilgotności podłoża.
Dezynfekcja całej powierzchni. Nanieś preparat w stężeniu i dawce z etykiety. Zachowaj czas kontaktu i zasady płukania, suszenia oraz wentylacji przed wprowadzeniem świń.
Jakie stężenie środka dezynfekcyjnego i czas kontaktu wybrać?
Stężenie środka dezynfekcyjnego w chlewni należy dobrać do rodzaju preparatu, dezynfekowanej powierzchni i zwalczanych drobnoustrojów. Przykładowo Kärcher RM 735 to środek o działaniu bakteriobójczym, grzybobójczym i warunkowo wirusobójczym, przeznaczony m.in. do stosowania z urządzeniami wysokociśnieniowymi HD i HDS. Producent podaje dla tych urządzeń dozowanie w zakresie 1-3%.
Czas kontaktu preparatu z powierzchnią zależy od wymaganego działania dezynfekcyjnego. Przed zastosowaniem środka należy sprawdzić jego aktualną etykietę i upewnić się, że wybrane stężenie oraz czas kontaktu zapewniają skuteczność wobec wirusa ASF.
Bioasekuracja ASF – co obejmuje program ochrony gospodarstwa?
Bioasekuracja ASF to zestaw działań ograniczających ryzyko przedostania się wirusa afrykańskiego pomoru świń do gospodarstwa i jego rozprzestrzeniania się w stadzie. Program bioasekuracji w gospodarstwie obejmuje ochronę budynków, nadzór nad ruchem osób i zwierząt oraz higienę pracy. Jakie są najważniejsze zasady bioasekuracji świń?
- Kontrola dostępu do hodowli – ograniczenie wejść osób postronnych do chlewni i nadzorowanie wjazdów, m.in. przez zamykane bramy. Wymagane są rejestry wejść do pomieszczeń ze świniami oraz pojazdów przewożących świnie, paszę lub produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego. Przed wejściami i wyjściami stosuje się urządzenia dezynfekcyjne lub odpowiednio utrzymywane maty.
- Wprowadzanie nowych zwierząt – kupowanie świń z legalnych, udokumentowanych źródeł. Zalecana kwarantanna nowych zwierząt polega na ich oddzieleniu od stada i obserwacji zdrowia. Jej warunki oraz czas ustala się z lekarzem weterynarii; nie istnieje jeden okres obowiązujący w każdym gospodarstwie.
- Zabezpieczenie budynków, paszy i ściółki – uniemożliwienie dostępu zwierząt dzikich i domowych do chlewni oraz paszy. Świniom nie podaje się odpadów kuchennych ani paszy niewiadomego pochodzenia.
- Zwalczanie gryzoni i owadów – kontrola śladów żerowania, uszczelnianie budynków i deratyzacja, np. przy użyciu zabezpieczonych stacji. Warto dokumentować rozmieszczenie punktów kontroli i daty zabiegów. W razie potrzeby przeprowadza się dezynsekcję.
- Odzież, obuwie i personel – stosowanie odzieży oraz obuwia ochronnego przeznaczonych wyłącznie do obsługi świń, mycie i odkażanie rąk oraz obuwia przed wejściem. Personel powinien znać procedury i objawy ASF. Wymagany jest aktualny rejestr osób obsługujących świnie; osoby te mogą wykonywać taką pracę tylko w danym gospodarstwie.
- Dokumentacja zabiegów – mycie i dezynfekcja gospodarstwa według ustalonego harmonogramu. Warto prowadzić rejestr środków biobójczych z nazwą preparatu, numerem pozwolenia, zastosowaniem i stężeniem, a przy każdym zabiegu zapisać datę, miejsce i wykonawcę. Odrębny rejestr preparatów nie jest powszechnym obowiązkiem wszystkich hodowców.
Działania te służą ograniczeniu ryzyka występowania ASF w gospodarstwie. Obowiązki określa m.in. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2026 r. w sprawie środków zwalczania afrykańskiego pomoru świń (Dz.U. z 2026 r. poz. 344). Na obszarach objętych ograniczeniami w określonych przypadkach stosuje się także wzmocnione środki z załącznika III do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/594. Procedury warto ustalić z lekarzem weterynarii.
Zapobieganie Afrykańskiemu pomorowi świń
Mapa gospodarstwa.
Mapa może wskazywać wejścia, trasy pojazdów oraz strefy czyste i brudne.
Wykorzystanie urządzeń Kärcher HDS w czyszczeniu chlewu
Urządzenia Kärcher HDS z podgrzewaniem wody ułatwiają usuwanie tłuszczu i zaschniętych zabrudzeń oraz mogą skracać czas schnięcia powierzchni. W ten sposób zaoszczędzony czas można wykorzystać m.in. na naprawy małych pęknięć, szczelin czy dziur w ścianach, aby zabezpieczyć te miejsca przed powstawaniem ognisk skażeń bakteriami i wirusami. Należy też kontrolować obecność gryzoni wokół budynków. To dodatkowo sprzyja przerwaniu łańcucha infekcyjnego.
Do regularnego mycia można wykorzystać jednofazowy Kärcher HDS 6/15 C (260–560 l/h). Trójfazowy HDS 7/16 C ma wydajność 310–660 l/h, a HDS 10/21-4 M – 500–1000 l/h i 2 zbiorniki na detergent. Dobór sprzętu zależy od wielkości obiektu i intensywności mycia.
Postępowanie z urządzeniami wysokociśnieniowymi podczas czyszczenia chlewu
Stacjonarne urządzenia Kärcher HDS-ST i HD-ST oraz mobilne HDS i HD można wykorzystywać pod warunkiem zachowania zasad higieny między budynkami.
W przypadku wysokociśnieniowego urządzenia mobilnego, które jest przenoszone z jednego budynku chlewu do następnego, maszyna ta powinna być przechowywana poza częścią roboczą (brudną). Takie urządzenie podczas pracy (czyszczenia chlewu) powinno pozostać poza budynkiem lub w przyległych pomieszczeniach gospodarczych, aby uniknąć kontaktu z mikroorganizmami wewnątrz. Tak jak to ma miejsce przy innych narzędziach, dla każdego budynku chlewu odrębnie należy przewidzieć odpowiedniej długości wąż wysokociśnieniowy i pistolet z lancą.
Podstawiamy wówczas i przygotowujemy urządzenie mobilne, a następnie podpinamy do niego zestaw wąż z pistoletem i lancą przypisany do danego obiektu. Ważne jest, aby węże o długości ponad 60 m regularnie kontrolować i w razie potrzeby odpowiednio dostosowywać średnicę węża celem uniknięcia niepotrzebnych strat ciśnienia.
Dofinansowanie na dezynfekcję ASF – kiedy można otrzymać wsparcie ARiMR?
Rolnicy mogą ubiegać się o dofinansowanie inwestycji związanych z bioasekuracją gospodarstw w ramach okresowych naborów organizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Jedną z form wsparcia jest interwencja I.10.3 „Inwestycje zapobiegające rozprzestrzenianiu się ASF”, realizowana w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
W naborze zakończonym 1 października 2026 r. dofinansowanie obejmowało m.in. zakup urządzeń do dezynfekcji, budowę ogrodzeń i niecek dezynfekcyjnych oraz inwestycje w magazynowanie paszy i ściółki. Maksymalna wysokość pomocy wynosiła 100 tys. zł na beneficjenta w okresie realizacji programu, a poziom wsparcia sięgał 80% kosztów kwalifikowalnych lub wydatków rozliczanych według stawek jednostkowych.
Możliwość uzyskania dofinansowania na zakup konkretnego urządzenia zależy od warunków danego naboru. Aktualne informacje o terminach i zasadach przyznawania pomocy znajdują się na stronie ARiMR poświęconej interwencji I.10.3. Więcej o sprzęcie Kärcher w kontekście tego programu przeczytasz na stronie Inwestycje zapobiegające rozprzestrzenianiu się ASF.
Przykładowe zestawy do dezynfekcji
Pięć przykładowych zestawów technologii dezynfekcji Kärcher opartej na urządzeniach wysokociśnieniowych, wyposażeniu i środku do dezynfekcji.
FAQ
Jak często trzeba dezynfekować chlewnię?
Zależy to od cyklu hodowli i poziomu ryzyka. Puste pomieszczenia odkaża się zwykle między cyklami, a maty i punkty wejścia kontroluje się na bieżąco. Preparaty należy wymieniać zgodnie z etykietą.
Czy po dezynfekcji potrzebna jest przerwa przed wprowadzeniem świń?
Należy zachować czas kontaktu preparatu i warunki płukania, schnięcia oraz wentylacji. Po ognisku ASF o ponownym wprowadzeniu świń rozstrzygają przepisy i właściwe organy weterynaryjne.
Jakie konsekwencje grożą za nieprzestrzeganie zasad bioasekuracji?
Możliwe są nakazy usunięcia nieprawidłowości oraz sankcje przewidziane prawem. Zaniedbania zwiększają też ryzyko zakażenia stada i strat związanych ze zwalczaniem ogniska.
Podobne zasady zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych dotyczą hodowli drobiu. Więcej przeczytasz w artykule Dezynfekcja kurnika.
To może Cię również zainteresować:
Ptasia grypa: Higiena jako forma ochrony
Ptasia grypa jest wysoce zaraźliwa i oznacza duże straty ekonomiczne dla hodowców drobiu w przypadku pojawienia się ogniska choroby u ich zwierząt. Chorobie tej można jednak zapobiec poprzez zachowanie ścisłego bezpieczeństwa biologicznego i skrupulatne przestrzeganie czystości.
Korowódka dębówka: jak zwalczać gąsiennice motyla?
Od kilku lat, w związku ze zmianami klimatycznymi i brakiem naturalnych wrogów, rośnie populacja korowódki dębówki. Owad ten może stać się zagrożeniem dla zdrowia ludzi, ponieważ jego ciało jest pokryte trującymi włoskami.
Utrzymanie terenów zielonych: jak i czym dbać o przestrzeń zewnętrzną?
Po zimie przed samorządami i usługodawcami stoi nie lada wyzwanie: należy przyciąć trawniki w parkach, skutecznie usunąć chwasty oraz oczyścić ścieżki i miejsca parkingowe z krzewów, kurzu i błota. Dzięki odpowiednio dobranemu wyposażeniu i znajomości różnych technik pracy, możliwe jest skuteczne przeprowadzenie tych różnych zadań.
